Άπαντα τα ευρεθέντα

Αν μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες νεοελληνιστές και λογοτέχνες διαβεβαίωναν πως ο Τ. Κ. Παπατσώνης παρέμενε ένας άγνωστος των νεοελληνικών γραμμάτων, η άποψη αυτή πλέον σταματά να ισχύει, καθώς πλήθος μελετητών, σταδιακά τα τελευταία χρόνια, εγκύπτουν όλο και περισσότερο στη μελέτη του ποιητικού, κριτικού και δοκιμιακού έργου του. Αυτό, όμως, που εκκρεμεί στις μέρες μας είναι η γνωριμία του σημερινού αναγνωστικού κοινού με το ογκώδες έργο του Παπατσώνη, καθώς οι εκδόσεις του είναι από καιρό εξαντλημένες.

Η πρωτοβουλία για να συστηθεί ο ποιητής στους αναγνώστες του 21ου αιώνα εγκαινιάζεται με την παρούσα έκδοση. Είναι γνωστό ότι ο Τ. Κ. Παπατσώνης, παρ’ όλο που ήταν ο εισηγητής του ελεύθερου στίχου στην Ελλάδα και μια κομβική μορφή της εγχώριας μοντερνιστικής ποίησης, υπήρξε ιδιαίτερα επιλεκτικός όσον αφορά το ποια από τα πολυπληθή ποιήματά του επέλεξε να συσσωματώσει στις συλλογές του, τις οποίες δεν εξέδωσε συστηματικά αλλά αραιά (Εκλογή Α΄, 1934˙ Ursa Minor, 1944˙ Εκλογή Β΄, 1962).

Πολυάριθμα ποιήματά του βρίσκονται διεσπαρμένα στον περιοδικό Τύπο του 20ού αιώνα. Η παρούσα έκδοση ανασύρει από τις σκονισμένες σελίδες των εφημερίδων και των περιοδικών εξήντα επτά ποιήματα, καθώς και άλλα είκοσι οχτώ, μεταθανάτιες δημοσιεύσεις από το αρχείο του. Με τον τρόπο αυτό εμπλουτίζεται σημαντικά το ποιητικό corpus του Παπατσώνη. Έτσι, μπορεί κανείς να παρακολουθήσει τις συνθήκες διαμόρφωσης της ποιητικής του, από την εφηβική του ηλικία μέχρι την καθιέρωση και ανάπτυξη του θρησκευτικού μοντερνισμού του.

Τα ενενήντα πέντε ποιήματα που απαρτίζουν την έκδοση αυτή δεν συμπληρώνουν απλώς το έργο μιας σημαίνουσας ποιητικής φυσιογνωμίας των ελληνικών γραμμάτων, αλλά βοηθούν να ανανεώσουμε τη σχέση μας με μια ποίηση που δεν γονιμοποιείται μόνο από τη χριστιανική πίστη αλλά και από έναν φυσιοκρατικό λυρισμό και έναν αισθησιακό μυστικισμό. Ποιήματα όπως η «Βασίλισσα Σαββά», που συγγενεύει με το «Beata Beatrix», το ιδιότυπα κοντά στον Ανδρέα Εμπειρίκο «Απροσδόκητο θέμα», η εξαίσια φυσιοκρατική «Γραφή νησιού (όνειρο θερινής ημέρας)», η απρόσμενα ερωτική, μέσα στο θρησκευτικό πλαίσιό της, «Ολονυχτία», το εμπνευσμένα απολογιστικό ποίημα «Guide bleu», είναι αντιπροσωπευτικά της ιδιότυπης τέχνης του, σύμφωνα με την Αθηνά Βογιατζόγλου, η οποία προλογίζει και την έκδοση αυτή.

Αυτά και όλα τα υπόλοιπα ποιήματα της παρούσας συλλογής μάς προ(σ)καλούν να συναντηθούμε με τον πολυεπίπεδο στοχασμό του Παπατσώνη και να αποκομίσουμε τα δικά μας συμπεράσματα για το modus vivendi που ο ποιητής μάς προτείνει.