Το νόημα του άγχους

Μετά την ιδιοφυή πρώιμη πραγμάτευση του Κίρκεγκωρ και την ρηξικέλευθη, πρωτοπόρα ματιά του Φρόυντ, ο Rollo May κάνει μια ριψοκίνδυνη βουτιά στα βάθη του υπαρξιακού άγχους του σύγχρονου ανθρώπου αναδεικνύοντάς το δύναμη ζωής και δημιουργίας, στον βαθμό που παραμένει άγχος «φυσιολογικό» και δεν οδηγεί τον άνθρωπο στα σκοτάδια των νευρώσεων.

Αξιοποιεί ταυτόχρονα με διάκριση την δουλειά των προηγουμένων και των συγχρόνων του ερευνητών, αλλά δεν μένει στην θεωρία. Συμπληρώνει την θεωρητική οπτική με την οξυδερκή μελέτη πραγματικών περιπτώσεων, ατόμων λιγότερο ή περισσότερο αγχωμένων λόγω των καταστάσεων του βίου, από διαφορετικά περιβάλλοντα κοινωνικά και οικονομικά, με διαφορετική μόρφωση και διαφορετικές προϋποθέσεις. Είναι σαν να κοιτάζει βαθιά στην ψυχή όλων μας, αφού από το άγχος κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει. Θα έπρεπε άραγε;

Είμαστε ακόμη κολλημένοι στην παράλογη πεποίθηση ότι «ψυχική υγεία είναι το να ζη κανείς χωρίς άγχος». Φαίνεται να μην έχουμε επίγνωση ότι η αυταπάτη μιας ζωής χωρίς άγχος αποκαλύπτει μια ριζική παρανόηση της πραγματικότητας. Το άγχος έχει νόημα. Μολονότι ένα μέρος του μπορεί να είναι καταστρεπτικό, ένα άλλο μέρος του μπορεί να γίνει εποικοδομητικό.

Αυτό το βιβλίο είναι αποτέλεσμα αρκετών χρόνων αναζήτησης, έρευνας και σκέψης για ένα από τα επιτακτικότερα σημερινά προβλήματα. Η κλινική εμπειρία έχει αποδείξει στους ψυχολόγους και τους ψυχιάτρους ότι το κύριο πρόβλημα στην ψυχοθεραπεία είναι η φύση του άγχους. Στον βαθμό που μπορέσαμε να λύσουμε αυτό το πρόβλημα, έχουμε κάνει την αρχή για να κατανοήσουμε τις αιτίες απαρτίωσης και αποσύνθεσης της προσωπικότητας. Αν το άγχος, όμως, ήταν απλώς φαινόμενο δυσπροσαρμοστικότητας, θα μπορούσαμε μια χαρά να το αναθέσουμε στους ψυχοθεραπευτές. Ή στους κλινικούς και αυτό το βιβλίο να το βάλουμε στις βιβλιοθήκες των ειδικών. Eίναι, εντούτοις, συντριπτικά τα στοιχεία που δείχνουν ότι σήμερα ζούμε σε «εποχή άγχους». Το νόημα. Αν διεισδύσει κανείς κάτω από την επιφάνεια των πολιτικών, οικονομικών, επιχειρηματικών ή οικογενειακών κρίσεων για να ανακαλύψει τις ψυχολογικές τους αιτίες. Ή αν θελήσει να κατανοήσει την σύγχρονη τέχνη ή ποίηση ή φιλοσοφία ή θρησκεία, σχεδόν πάντα θα πέσει πάνω στο πρόβλημα του άγχους. Οι συνήθεις εντάσεις και πιέσεις της ζωής στον μεταβαλλόμενο σημερινό κόσμο είναι τέτοιες, που είναι ελάχιστοι εκείνοι, αν υπάρχουν κι αυτοί, που δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσουν το άγχος και κάπως να τα βγάλουν πέρα μαζί του. [..] Η μελέτη αυτή επιχειρεί να συγκεντρώσει σε ένα βιβλίο τις θεωρίες του άγχους που συνεισέφεραν σύγχρονοι εξερευνητές διαφορετικών σφαιρών της κουλτούρας μας. Να ανακαλύψει τα κοινά τους στοιχεία. Και να διαμορφώσει αυτές τις έννοιες έτσι, ώστε να έχουμε κάποιο κοινό έδαφος για περαιτέρω έρευνα. Αν η σύνθεση της θεωρίας του άγχους που παρουσιάζεται εδώ, υπηρετήσει τον στόχο της. Να βάλει κάποια συνοχή και τάξη σ’ αυτό το πεδίο. Τότε ένα μεγάλο μέρος του σκοπού μου θα έχει επιτευχθεί.