Το κόκκινο και το μαύρο

Το «Κόκκινο και το Μαύρο», έχει θεωρηθεί το μεγαλύτερο μυθιστόρημα του 19ου αιώνα. Αυτή η ξεχωριστή διάκριση δεν οφείλεται στο γεγονός ότι παρουσιάζει κάποια «επική» περιπέτεια, η στο ότι περιέχει λεπτοδουλεμένες φράσεις και γλαφυρές περιγραφές. O Σταντάλ, ο Μπαλζάκ, Ο Μωπασάν, ο Φλωμπέρ, έγιναν κλασικοί γιατί μαζί με τους μεγάλους Ρώσους και Αγγλοσάξονες συγγραφείς του 19ου αιώνα «εικονογράφησαν», με αριστουργηματικό τρόπο, την κοινωνία μιας κρίσιμης εποχής στην οποία συντελούνταν η μετάβαση από την φεουδαρχία στον καπιταλισμό, από την εξουσία της αριστοκρατίας στην κυριαρχία του χρήματος, της ανερχόμενης αστικής τάξης. Ξεχώρισαν μέσα στο χρόνο γιατί συνέλαβαν και παρουσίασαν τις κοινωνικές αλλαγές και τους χαρακτήρες της εποχής στην δυναμική τους εξέλιξη. Γι΄ αυτό το λόγο το ρεαλιστικό μυθιστόρημα του 19ου αιώνα εξακολουθεί να αποτελεί θεμέλιο για την διαμόρφωση λογοτεχνικής παιδείας αλλά και απαραίτητο συμπλήρωμά για την γνώση και την κατανόηση της ίδιας της Ιστορίας. Το Κόκκινο και το Μαύρο έχει ως επίκεντρο την ιστορία του έξυπνου και φιλόδοξου Ζυλιέν Σορέλ. Ο πρωταγωνιστής, από μια φτωχή οικογένεια και σκοπεύει να κατακτήσει τον κόσμο χωρίς να γνωρίζει με τι πάει να αναμετρηθεί. Τρέφει πολλές ρομαντικές ψευδαισθήσεις, αλλά διαθέτει επίσης κυνισμό και σκληρότητα. Καταλήγει να εμπλακεί στις ραδιουργίες αδίστακτων ανθρώπων και άτεγκτων μηχανισμών. Οι περιπέτειες του ήρωα καυτηριάζουν τη γαλλική κοινωνία των αρχών του 19ου αιώνα, κατηγορώντας την αριστοκρατία και τους καθολικούς κληρικούς για υποκρισία. Μέσα από τις γραμμές διαφαίνονται οι ριζικές αλλαγές που σύντομα θα τους εξοβελίσουν από τους ηγετικούς ρόλους τους στη γαλλική κοινωνία. Το μυθιστόρημα απεικονίζει μια Γαλλία της Παλινόρθωσης, τις αντιθέσεις μεταξύ Παρισιού και επαρχίας, μεταξύ ευγενών και της αστικής τάξης, μεταξύ των τάσεων της καθολικής εκκλησίας. Ανάμεσα στους πρωταγωνιστές αυτής της διαμάχης κινούνται πλήθος χαρακτήρων, μικροαστοί, αγρότες κληρικοί, θαμώνες των παρισινών σαλονιών που οι έρωτες, τα μίση, οι προδοσίες και οι ματαιοδοξίες τους αντανακλούν το κλίμα διαφθοράς και ανασφάλειας αυτής της ταραγμένης περιόδου. Παράλληλα η ερωτική σχέση του ήρωα με την νεαρή αριστοκράτισσά Ματίλντ και την αστή κυρία ντε Ρενάλ φωτίζουν, ανάμεσα σε άλλα, την ψυχολογία και τα ήθη της εποχής. Φαινομενικά η γραφή, θα φανεί απλή, ανεπεξέργαστη. Όμως, η πιο προσεκτική ανάγνωση αναδεικνύει την λεπτή ειρωνεία και τον γόνιμο σκεπτικισμό ενός μεγάλου διανοητή. Φανερά ταγμένος με τις αντιλήψεις του Διαφωτισμού και των φιλελεύθερων ιδεών ο Σταντάλ δεν αφήνει έξω από την κριτική του την εξαθλιωμένη ιδιοτέλεια και τον καιροσκοπισμό, όταν τον συναντά στις κατώτερες τάξεις. Ο τίτλος: Το Κόκκινο και το Μαύρο: Χρονικό του 19ου αιώνα, αμφίσημος και πολυσυζητημένος υποδεικνύει τον διττό χαρακτήρα του έργου, τόσο ως ψυχολογικό πορτραίτο των πρωταγωνιστών όσο και ως κοινωνική ανατομία της γαλλικής κοινωνίας. Επίσης δεν μπορεί παρά να συμβολίζει την στρατιωτική δόξα και την καριέρα κληρικού, δύο προοπτικές ανάμεσα στις τις οποίες ταλαντεύονταν μονίμως η φιλόδοξη κλίση του Ζυλιέν αλλά ταυτόχρονα να υπονοεί και τα δύο κέντρα εξουσίας που κυριάρχησαν στις αντιπαραθέσεις της εποχής.

Είναι ένα χρονικό της Γαλλίας του 1830. Ο Σταντάλ είναι πολύ σαρκαστικός με τους ανθρώπους της εποχής του και τα ήθη τους. Όχι μόνο με την επαρχία αλλά και με το Παρίσι. Επίσης είναι ένας αφηγητής που είναι πανταχού παρών μέσα στο κείμενο, δε μας αφήνει να τον ξεχάσουμε, αυτοσαρκάζεται. Η υποκρισία βρίσκεται στο κέντρο όλων των σημαντικών γεγονότων. Οι άνθρωποι φέρονται σαν ερωτευμένοι ενώ δεν είναι κι όταν ερωτεύονται πραγματικά προσπαθούν να μην το δείξουν. Η εκκλησία εκφοβίζει (όπως πάντα άλλωστε), θεωρεί αμάρτημα τη σκέψη, εξαφανίζει όσους είναι πραγματικά πιστοί και δεν παίρνουν μέρος σε συνομωσίες, εφαρμόζει τις αρχές του μάρκετινγκ. Η χρονική περίοδος είναι αυτή που αποκαλείται Παλινόρθωση, μια περίοδος μεγάλων ανακατατάξεων και πολιτικών διεργασιών. Οι αριστοκράτες επιθυμούν την επαναφορά της απολυταρχίας αλλά η ανερχόμενη αστική τάξη επιθυμεί μια συνταγματική μοναρχία. Ο Ζυλιέν, ο πρωταγωνιστής έχει ως πρότυπο το Ναπολέοντα και εμπνέεται από τη ζωή του. Εκείνος ξεκίνησε από φτωχός λοχαγός και κατάφερες να γίνει αυτοκράτορας. Ο Ζυλιέν μόνο στην εκκλησία θα μπορούσε να σταδιοδρομήσει πια. Όταν πια φτάνει στο Παρίσι δε γίνεται ποτές αποδεκτός από την αριστοκρατία που τον βλέπει πάντα ως ένα φτωχό διανοούμενο. Το παράδοξο όμως είναι ότι ο Ζυλιέν θα διακινδυνεύσει τη ζωή του για ένα σκοπό εντελώς αντίθετο με αυτά που πιστεύει. Όταν μιλάμε για ειρωνεία και σύγχυση… Τί είναι τελικά το κόκκινο και το μαύρο; Διίστανται οι απόψεις. Άλλοι μελετητές λένε ότι αναφέρεται στο κόκκινο των στολών του στρατού και στο μαύρο του κλήρου. Άλλοι στο πάθος και στο πένθος, μια τρίτη ερμηνεία είναι το κόκκινο και το μαύρο της ρουλέτας